Nội dung chính
Thị trường lao động siêu đô thị TP.HCM đang đứng trước nghịch lý “vừa thừa, vừa thiếu” – và chỉ có mô hình đào tạo gắn thực tiễn mới có thể thu hẹp khoảng cách này.
Bối cảnh thị trường lao động TP.HCM
Sau khi hợp nhất với Bình Dương và Bà Rịa‑Vũng Tàu, TP.HCM trở thành siêu đô thị gần 14 triệu dân. Trong 10 tháng đầu năm 2025, thành phố ghi nhận hơn 140.000 lượt tìm việc và 250.000 vị trí tuyển dụng. Tuy nhiên, con số ấn tượng ẩn sau một thực trạng đáng lo ngại: lực lượng lao động đang “vừa thừa, vừa thiếu”.
Thách thức “vừa thừa, vừa thiếu”
Thành phố đang dư thừa lao động phổ thông, trong khi thiếu nghiêm trọng nguồn nhân lực có kỹ năng kỹ thuật cao. Dự báo 2025‑2030, TP.HCM sẽ cần 800.000‑1 triệu lao động mới, trong đó 70% thuộc ngành dịch vụ và công nghiệp công nghệ cao. Đồng thời, tỷ lệ tham gia lực lượng lao động giảm mạnh: từ 1,1 triệu người mỗi năm 15 năm trước, còn 575.000 người vào 2024 và dự kiến chỉ còn 500.000 người vào quý III/2025. Điều này tạo áp lực phải tạo 1,6 triệu việc làm mới mỗi năm, trong khi thực tế chỉ đáp ứng được khoảng 600.000 vị trí.
Ba trụ cột đồng hành: Nhà trường – Doanh nghiệp – Nhà nước
TS Phạm Anh Thắng (Phó Chánh Văn phòng Bộ Nội vụ) nhấn mạnh: “Nếu không có sự gắn kết chặt chẽ giữa ba bên, chúng ta sẽ không thể giải quyết được bài toán nhân lực trong kỷ nguyên số.”
Nhà trường cần chuyển từ vai trò “bắt tay” xã giao sang “siết chặt tay” hợp tác thực chất, trong khi doanh nghiệp phải tham gia từ khâu thiết kế chương trình tới thực hành thực tế. Nhà nước, phía sau, cần xây dựng cơ chế pháp lý linh hoạt, cho phép các doanh nghiệp đặt hàng đào tạo và đồng kiến tạo chương trình học.
Mô hình thực tiễn từ các trường đại học
Trường Đại học Giao thông Vận tải TP.HCM đã triển khai chương trình thực tập 3‑6 tháng cho sinh viên ngành hàng không, hàng hải và đường sắt tốc độ cao, với mức lương lên tới 15 triệu đồng/tháng. Sinh viên không chỉ rèn luyện kỹ năng chuyên môn mà còn thích nghi nhanh với môi trường làm việc.
Ở Trường Đại học Nông Lâm TP.HCM, doanh nghiệp đồng hành được ghi danh trên “bức tường vinh danh” và thậm chí tài trợ ký túc xá miễn phí hơn 10 năm, tạo động lực lâu dài cho việc đào tạo thực tiễn.
Đào tạo trong kỷ nguyên số: Linh hoạt và thích ứng
TS Dương Tôn Thái Dương (Phó Ban Đào tạo Đại học Quốc gia TP.HCM) chỉ ra ba xu hướng lớn:
- Thị trường lao động phẳng hoá, cạnh tranh gay gắt hơn.
- Xu hướng phát triển các ngành mới, đón đầu công nghệ.
- Áp lực người lao động phải liên tục nâng cao kỹ năng.
Đại học Quốc gia TP.HCM đã tăng 50% thời lượng thực hành, triển khai đào tạo đa ngành và chú trọng năng lực số cùng ngoại ngữ.
Xu hướng tuyển dụng và công nghệ
Theo bà Trần Kim Trang (Giám đốc Kinh doanh Việc Làm Tốt), doanh nghiệp hiện nay ưu tiên tuyển “phù hợp” – đúng thời điểm, đúng vị trí – hơn là chỉ “giỏi”. Thị trường lao động đang chuyển sang “kinh tế gig” cho phép người lao động tự do chọn ca, địa điểm và thời gian.
Công nghệ AI, dữ liệu hành vi và chatbot đang rút ngắn thời gian tuyển dụng, đồng thời thay đổi tiêu chí đánh giá: từ “bằng cấp” sang “khả năng làm được gì”, “kỹ năng học hỏi nhanh” và “sử dụng công nghệ”.
Chiến lược tổng thể để giải quyết nguồn nhân lực
Ba trụ cột cần đồng lòng:
- Nhà nước: Hoàn thiện thể chế, tạo cơ chế đặt hàng đào tạo, hỗ trợ tài chính cho các mô hình thực tập.
- Nhà trường: Đổi mới chương trình, tăng cường thực hành, phát triển kỹ năng mềm và số.
- Doanh nghiệp: Tham gia sâu vào quá trình đào tạo, xem đây là khoản đầu tư chiến lược cho nguồn nhân lực tương lai.
Khi “siết chặt tay” thực chất, chúng ta sẽ tạo ra một thế hệ lao động vừa giỏi chuyên môn, vừa linh hoạt, sẵn sàng đóng góp cho sự phát triển bền vững của TP.HCM và cả nước.
