Nội dung chính
Luật Xây dựng (sửa đổi) sẽ có hiệu lực từ 1/7/2026, hứa hẹn xóa bỏ nhiều nút thắt pháp lý gây khó khăn cho các dự án xây dựng tại Việt Nam.
1. Những đổi mới cốt lõi của Luật Xây dựng
Trong hội thảo quốc gia về Luật Xây dựng 2025, các chuyên gia đã tổng hợp ba nhóm cải cách chính, mỗi nhóm đều hướng tới mục tiêu giảm thiểu thủ tục, tăng tính minh bạch và nâng cao khả năng quản trị rủi ro.
1.1 Đổi mới phương thức quản lý đầu tư
- Phân loại dự án theo hình thức đầu tư (công, PPP, kinh doanh) với quy trình quản lý riêng biệt, giúp cơ quan quản lý dễ dàng giám sát.
- Thu gọn mô hình quản lý dự án chỉ còn hai hình thức chủ đạo, nhưng vẫn cho phép tùy biến dựa trên quy mô và tính chất chuyên ngành.
1.2 Cắt giảm, đơn giản hoá thủ tục hành chính
- Loại bỏ yêu cầu năng lực cho tổ chức; cá nhân chỉ cần chứng minh kinh nghiệm và hồ sơ.
- Mở rộng trường hợp miễn giấy phép xây dựng: mỗi công trình chỉ cần một thủ tục hành chính duy nhất khi khởi công.
- Cho phép đa dạng hoá thiết kế trong báo cáo nghiên cứu khả thi, không còn giới hạn chỉ “thiết kế cơ sở”.
1.3 Phân định rõ trách nhiệm và quản lý chi phí
- Quy định chi tiết về sự kiện bất khả kháng và hoàn thành cơ bản trong hợp đồng.
- Cho phép tính toán chi phí đầu tư theo từng giai đoạn, thay vì áp dụng nguyên tắc “đúng, đủ” một lần.
- Cập nhật chuẩn định mức, đơn giá phù hợp với công nghệ và đặc thù dự án mới.
2. Thách thức thực tiễn khi áp dụng
Những cải cách dù mang lại nhiều lợi ích, nhưng cũng đặt ra những câu hỏi khó trả lời trong giai đoạn chuyển đổi.
“Doanh nghiệp Hàn Quốc muốn xây dựng cầu nối giữa hai nhà máy trong khu công nghiệp đã phải chờ nhiều năm mới được cấp phép,” ông Lê Hồng Hạnh, Chủ tịch VIAC, chia sẻ tại hội thảo.
Điểm nghẽn còn tồn tại ở ba mặt:
- Soạn thảo hợp đồng: Các doanh nghiệp cần hiểu rõ khái niệm bất khả kháng và tiêu chí hoàn thành cơ bản để tránh tranh chấp.
- Quản lý chi phí: Việc tính toán chi phí theo giai đoạn đòi hỏi hệ thống dự toán linh hoạt và năng lực phân tích tài chính cao.
- Kiểm soát rủi ro pháp lý: Khi quyền tự chủ tăng, khả năng nắm bắt quy định mới và đào tạo nhân lực chưa kịp có thể làm gia tăng tranh chấp.
3. Kiểm soát rủi ro pháp lý trong dự án xây dựng
Theo PGS. TS. Tô Văn Hòa, Trường đại học Luật Hà Nội, các dự án quy mô hàng chục nghìn tỷ đồng thường gặp rủi ro ở nhiều lớp: thiết kế hợp đồng, phân bổ trách nhiệm, quản lý chi phí, và xử lý tranh chấp.
Để giảm thiểu các rủi ro này, các doanh nghiệp có thể áp dụng ba bước thực tiễn:
- Chuẩn hoá hợp đồng: Đưa vào các điều khoản chi tiết về tiến độ, thanh toán, và cơ chế điều chỉnh khi có bất khả kháng.
- Đào tạo nội bộ: Nâng cao năng lực pháp lý cho đội ngũ dự án, đặc biệt là các bộ phận soạn thảo và quản lý chi phí.
- Tăng cường đối thoại với cơ quan quản lý: Tham gia các buổi hướng dẫn, lấy ý kiến phản hồi để áp dụng đúng quy định mới.
Luận điểm này được luật sư Nguyễn Phương Nam (Đoàn Luật sư TP.Hà Nội) khẳng định: “Điều kiện thanh toán và thời gian quyết toán là những nguyên nhân gây tranh chấp thường gặp; vì vậy hợp đồng cần quy định rõ ràng và chi tiết ngay từ giai đoạn thương thảo.”
4. Kết luận và hướng đi tiếp theo
Luật Xây dựng sửa đổi 2025 sẽ tạo môi trường thuận lợi hơn cho các dự án, nhưng chỉ khi doanh nghiệp và cơ quan quản lý đồng bộ hoá quy trình, nâng cao năng lực pháp lý và chuẩn hoá hợp đồng, rủi ro mới thực sự được kiểm soát.
Bạn đã sẵn sàng áp dụng những thay đổi này vào dự án của mình? Hãy chia sẻ quan điểm của bạn và đăng ký nhận bản tin cập nhật pháp luật xây dựng mới nhất.
