Nội dung chính
Việt Nam đang đứng trước một cuộc cách mạng việc làm, nơi kỹ năng số và kỹ năng xanh sẽ quyết định tương lai nghề nghiệp.
Công nghệ thông tin và kinh tế số: Trụ cột tạo việc làm của thập niên mới
Việc chuyển đổi số đang trở thành xu hướng chủ đạo của nền kinh tế. Theo kế hoạch quốc gia, kinh tế số sẽ chiếm khoảng 30% GDP vào năm 2030, đòi hỏi mọi ngành – từ tài chính, sản xuất, y tế đến dịch vụ công – phải dựa trên dữ liệu và nền tảng số. Kết quả là nhu cầu nhân lực công nghệ tăng liên tục, tạo môi trường thuận lợi cho những người có tay nghề công nghệ.
Dự báo đến 2030, ngành công nghệ thông tin có thể cần tới ba triệu lao động – gần ba lần so với hiện nay. Các vị trí như lập trình viên, chuyên gia an ninh mạng, kỹ sư dữ liệu, chuyên viên AI & Machine Learning, kỹ sư điện toán đám mây… được xếp vào nhóm “khó tuyển”. Không chỉ các công ty công nghệ, mà ngân hàng, thương mại điện tử, sản xuất, giáo dục và các cơ quan nhà nước cũng đang tăng cường nhu cầu nhân lực số (ManpowerGroup, 2023).
Nhà phân tích François Lançon, Chủ tịch khu vực châu Á‑Thái Bình Dương và Trung Đông của ManpowerGroup, nhấn mạnh: “Thiếu nhân tài trong lĩnh vực CNTT đã trở thành đặc điểm cố hữu của thị trường lao động”, buộc doanh nghiệp đầu tư mạnh vào đào tạo nội bộ và phát triển nhân tài dài hạn.
“Số hóa toàn diện” còn tạo ra những nghề mới như vận hành mô hình ngôn ngữ lớn (LLM), thiết kế trải nghiệm người dùng (UX), phân tích dữ liệu hành vi khách hàng và quản trị nền tảng thương mại đa kênh. Người lao động có khả năng phân tích dữ liệu, tư duy logic và ngoại ngữ tốt sẽ có lợi thế cạnh tranh mạnh mẽ.
Logistics, năng lượng tái tạo và “việc làm xanh”: Động lực từ chuyển đổi mô hình tăng trưởng
Logistics và chuỗi cung ứng là “mạch máu” của nền kinh tế hội nhập sâu rộng. Việt Nam đang vươn lên thành trung tâm sản xuất khu vực, kéo theo nhu cầu vận chuyển, kho bãi và thương mại điện tử bùng nổ. Dự báo đến 2030, ngành logistics có thể cần hơn hai triệu lao động, bao gồm điều phối vận tải, quản trị kho thông minh, nhân viên giao nhận quốc tế và chuyên viên phân tích dữ liệu chuỗi cung ứng.
GS. Thái Văn Vinh, khoa Logistics và Quản lý chuỗi cung ứng, Đại học RMIT (Australia), cho biết: “Số lao động được đào tạo bài bản về logistics ra làm đúng ngành rất ít”. Nếu không cải tổ đào tạo, ngành sẽ tiếp tục đối mặt tình trạng thiếu nhân lực trầm trọng.
Song song, xu hướng chuyển đổi xanh và cam kết phát thải ròng bằng 0% vào năm 2050 đang thúc đẩy năng lượng tái tạo (điện gió, điện mặt trời, điện sinh khối). Các chuyên gia dự báo Việt Nam có thể tạo ra hàng trăm nghìn việc làm xanh đến 2030, bao gồm kỹ sư năng lượng, kỹ thuật viên lắp đặt & vận hành, chuyên gia ESG và chuyên viên đánh giá tác động môi trường.
“Kỹ năng xanh” – quản lý rủi ro môi trường, tiêu chuẩn bền vững, tuần hoàn tài nguyên – sẽ trở thành tiêu chí bắt buộc trong nhiều lĩnh vực, đặc biệt với các doanh nghiệp muốn xuất khẩu sang thị trường yêu cầu tiêu chuẩn carbon cao.
Y tế, chăm sóc sức khỏe và du lịch: Nhu cầu bền vững trong xã hội già hóa
Dân số Việt Nam đang già hóa nhanh chóng; dự báo 2030 sẽ có gần 18 triệu người từ 60 tuổi trở lên. Điều này làm tăng nhu cầu về y tế và chăm sóc sức khỏe dài hạn. Các vị trí thiếu hụt nghiêm trọng bao gồm kỹ thuật viên xét nghiệm, kỹ thuật viên vật lý trị liệu, chuyên gia dinh dưỡng, nhân viên chăm sóc người cao tuổi và chuyên gia sức khỏe tâm thần.
TS. Vương Ánh Dương, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh, cho biết tỷ lệ điều dưỡng/10.000 dân của Việt Nam là thấp nhất trong ASEAN, gây áp lực lớn lên hệ thống bệnh viện.
Trong khi đó, du lịch – ngành từng chịu ảnh hưởng nặng nề bởi đại dịch – đang trở lại quỹ đạo tăng trưởng. Mục tiêu 2030: đón hơn 50 triệu khách quốc tế và tạo khoảng 10,5 triệu việc làm. Các nhu cầu tuyển dụng cao gồm hướng dẫn viên, quản lý khách sạn‑resort, tổ chức sự kiện, quản trị điểm đến, marketing du lịch số và chuyên viên phát triển sản phẩm du lịch. Du lịch xanh, du lịch trải nghiệm và du lịch sức khỏe đang mở ra những nhóm nghề mới, kết hợp văn hoá, sinh thái và công nghệ.
TS. Nguyễn Anh Tuấn, Viện trưởng Viện Kinh tế du lịch, cảnh báo: “Nếu không trang bị kiến thức môi trường, quản lý chất thải và kỹ năng truyền thông xanh, du lịch xanh sẽ chỉ dừng ở khẩu hiệu”. Đây là thách thức lớn cho lực lượng lao động trong ngành.
Thị trường lao động 2026‑2030: Yêu cầu kỹ năng mới
Thị trường lao động không chỉ “cần người” mà còn “cần đúng người”. Doanh nghiệp đang chuyển từ tuyển dụng dựa trên bằng cấp sang tuyển dụng dựa trên kỹ năng – đặc biệt là kỹ năng số, kỹ năng mềm và tư duy giải quyết vấn đề. Theo khảo sát của Bộ Lao động – Thương binh và Xã hội (2023), khoảng 60% lao động trẻ Việt Nam chưa đáp ứng đủ kỹ năng cho các ngành nghề của tương lai.
Do đó, bên cạnh việc chọn ngành nghề có nhu cầu cao, người lao động cần đầu tư vào học tập suốt đời, cập nhật công nghệ mới và rèn luyện khả năng thích ứng. Các lĩnh vực như thương mại điện tử, marketing số, phát triển nội dung số và bán hàng đa kênh vẫn duy trì nhu cầu lớn, nhưng đòi hỏi người lao động phải tự học và linh hoạt giữa các nền tảng.
Ngoài chuyên môn, ngoại ngữ – đặc biệt là tiếng Anh – vẫn là lợi thế quan trọng, mở rộng cơ hội việc làm trong các doanh nghiệp FDI và thị trường quốc tế. Các kỹ năng mềm như giao tiếp, quản lý thời gian, làm việc nhóm và tự chủ cũng trở thành tiêu chí quan trọng trong môi trường làm việc hiện đại.
